Toen mijn vader op een paar maanden na honderd jaar was, vroeg hij mij of ik het goed vond dat hij ging sterven. Bloedtransfusies en nierdialyses zouden zijn einde aanzienlijk kunnen verlengen maar dat wilde hij eigenlijk niet. "Maar paps, je bent bijna 100, je bent al zo lang bij mij, natuurlijk vind ik het ok dat je gaat" was mijn reactie. Ja, reageerde hij hierop, maar dan ben jij zo eenzaam als ik weg ben. Waarop ik verbaasd naar hem keek en zei: "Hoezo, ik heb Jan (mijn man) toch, de kinderen en zelfs kleinkinderen?" Een paar maanden na zijn overlijden realiseerde ik mij, wat hij toen eigenlijk bedoelde: dat er nu niemand meer was waar ik mijn vroegste herinneringen mee kon delen. En dat voelde inderdaad eenzaam. Zijn bezorgdheid om mij, terwijl HIJ het was die ging steven, vervulde mij met liefde. Mijn laatste herinneringen aan hem zijn liefdevol en warm, terwijl hij lang niet altijd een prettige vader voor mij is geweest. Wat laat zien, hoe belangrijk het is om 'goed' afscheid te nemen.

In mijn beroep hebben alle mensen die ik spreek op de een of andere manier te maken gehad met afscheid nemen. Verweduwd, officieel gescheiden, officieus gescheiden of uit elkaar gegaan. En altijd vraag ik hoe dat proces is verlopen.

Bij scheidingen: wie de aanzet tot de scheiding heeft gegeven, wie welke acties heeft ingezet, wie de definitieve beslissing heeft genomen en hoe de relatie er nu voor staat.

En iedere keer weer blijkt hoe belangrijk het is dat tijdens dat hele proces zoveel mogelijk respect en zorgvuldigheid in acht genomen dient te worden. Het zegt zoveel over jou en je instelling, ook met betrekking tot een nieuwe relatie!

Want een afscheid is nooit alleen een einde. Het is ook een samenvatting. Van hoe je hebt liefgehad, hoeveel ruimte er was voor de ander, hoeveel pijn je kon verdragen zonder jezelf te beschadigen.

In de manier waarop iemand vertrekt zie je vaak pas echt wie die iemand als persoon geweest is.

Sommige mensen verlaten een relatie alsof ze een huis uitrennen waar brand is uitgebroken: met slaande deuren, verwijten en haastige nieuwe liefdes om vooral maar niets te hoeven voelen. Anderen blijven eindeloos in de deuropening staan, omdat loslaten voelt als verraad.

Gelukkig spreek ik ook mensen die begrijpen dat liefde niet ophoudt op het moment dat een relatie eindigt. Dat zorgvuldigheid ook dán nog betekenis heeft.

Misschien is dat wel volwassen liefde: beseffen dat niet alles voor altijd hoeft te zijn om toch waardevol te blijven.

De filosoof Nietzsche schreef ooit: “Wat uit liefde gedaan wordt, vindt altijd plaats voorbij goed en kwaad.” Mooie, grote woorden, maar in werkelijkheid blijkt liefde juist vaak zichtbaar in kleine, morele details.

In hoe iemand over ‘de ander’ spreekt tijdens een scheiding. Of kinderen buiten de strijd worden gehouden.

Of er oprechte belangstelling bestaat voor het verdriet van je ex-partner. Of iemand bereid is verantwoordelijkheid te nemen voor zijn eigen aandeel.

Want uiteindelijk neemt iedereen afscheid. Van ouders. Van geliefden. Van versies van zichzelf.

En misschien bepaalt juist de kwaliteit van dat afscheid welke herinnering uiteindelijk overeind blijft.